Bestu vísindasmássögur allra tíma: Inconstant Moon

Inconstant Moon eftir Larry Niven kom út árið 1971 í smásagnasafninu All the Myriad Ways. Titillinn er tilvitnun  í Rómeó og Júlíu. Í öðrum þætti leikritsins segir Júlía:  „O, swear not by the moon, th' inconstant moon“ sem var þýtt á Íslensku sem „sver ei við tunglið, tunglið er svo hverfult“. Íslensk þýðing titilsins gæti því verið Hverfult tungl en sagan hefur aldrei verið þýdd. Eins og mikið af smásögum þá er hún aðgengileg á netinu; á pdf formi og hjá Storytel (ég fann enga útgáfu á YouTube).

Sagan segir Stan sem býr í Los Angeles. Hann er að vinna seint eitt kvöld en þegar honum er litði út um gluggann. Á þeirri stundu er tunglið óeðlilega bjart svo bjart að hann verður að ræða það við einhvern. Hann hringir í kærustu sína sem er sammála honum um að tunglið sé undarlegt. Þau ákveða að hittast en það sem gerist svo gætu sumir talið vera spilli, þannig að ekki lesa lengra ef þið viljið upplifa söguna án nokkurra upplýsinga um það sem gerist.  Stan vinnur hjá vísindatímariti og fer að velta fyrir sér af hverju tunglið er svona bjart. Það er eins og dagur að nóttu. Niðurstaða hans er að birtan frá sólinni hafi aukist. Líklega vegna þess að hún sé orðin að sprengistjörnu. Lífið á Jörðinni sé því lokið og einungis tímaspursmál hvenær höggbylgjan komi.

Sagan er einföld en góð. Niven er menntaður stærðfræðingur og passar að hafa vísindin á hreinu sem gerir söguna kraftmeiri. Hún setur lesandann í hlutverk vísindaspæjara sem reynir að púsla saman vísbendingunum sem höfundurinn setur fram. Eina umkvörtunarefnið mitt eru lok sögunnar en annað hvort Ursula Le Guin eða Connie Willis (man ekki hvor var) voru sammála mér þar og ræddu opinberlega um það við Niven. 

Inconstant Moon vann Hugo verlaunin árið 1972 sem besta smásagan og var útnefnd til Locus verðlauna. Hún var aðlöguð árið 1996 í einum þætti af The Outer Limits þar sem Michael Gross (fjölskyldufaðirinn úr Family Ties) fór með aðalhlutverkið. Þátturinn var einnig skrifaður af Brad Wright sem vann sér það síðar til frægðar að vera þáttastjórnandi á Stargate Atlantis. Ég var svo heppinn að sjá hann halda erindi á FanExpo í Vancouver 2016 þar sem hann var að kynna þættina sína

Travellers sem eru aðgengilegir á Netflix. Jo Walton skrifaði stutt ljóð árið 1997 sem heitir „The End of the World in Duxford“. Þar er á ferðinni ósamþykkt útgafa af Inconstant Moon en mér skilst að Niven hafi gefið því blessun sína. 

Sagan hefur verið þýdd í það minnsta ellefu sinnum. Hún er ekki eina sagan sem fjallar um sama efnið. Til að mynda fjallar myndin Last Night (1998) um svipað efni. Svo má spyrja sig hvort sagan tengist ekki líka bókinni Lucifers Hammer eftir Niven og Jerry Pournelle sem fjallar um hvað gerist þegar stóra loftsteinn lendir á jörðinni. 

Inconstant Moon er hrein vísindasmásaga. Í henni eru engin geimskip og engar geislabyssur, bara venjulegt fólk sem þarf að kljást við óyfirstíganlega aðstæður. Hér er reynt að leysa vandamál með því að hugsa og sagan situr í mann þrátt fyrir að vera einföld að uppbyggingu.